(advertentie)

In 1913 onderzocht een Franse ingenieur hoe paarden presteren. Hij ontdekte dat de prestatie van twee trekpaarden voor een koets niet dubbel zo hoog is als de prestatie van één paard voor die koets. Dat verraste hem, en zo ging hij dit ook bij mensen onderzoeken. Hij liet meerdere mannen aan een touw trekken en mat de kracht die elk van hen leverde. Zo kwam hij erachter dat als twee mannen aan een touw trekken zij (gemiddeld) 93 procent inzet vertonen ten opzichte van de situatie waarin maar één man het touw trekt. Bij drie mannen was de prestatie 85 procent, en bij acht mannen nog maar 49 procent. Wat kun je met dat inzicht?

Lees meer >

(advertentie)

Het zou een quizvraag kunnen zijn: wie horen in het volgende rijtje niet thuis: Amsterdam - Elburg - Giethoorn - Londen - Venetië - Wezep? Gevoelsmatig zou je zeggen: Giethoorn, Elburg en Wezep. Maar ik doel op Elburg en Wezep. Ook Giethoorn ligt in Nederland, maar heeft net als de buitenlandse steden een probleem, namelijk een verzadigingsniveau van toeristen en dagjesmensen. En dat kent Elburg niet in die omvang, en Wezep helemaal niet. De directeur van het Rijksmuseum Amsterdam zegt dat het daar ‘te vies, te vuig en te vol wordt’. Er bestaat dus zoiets als succes dat tot ellende kan leiden.

Lees meer >

(advertentie)

Groente en fruit, je kunt ervan houden, of niet. Maar zet achter beide woorden ‘tijd’ en het gaat over iets heel anders. Komkommertijd: de tijd van weinig nieuws, vaak in relatie tot het reces van de Tweede Kamer, of afnemende activiteit van de media. Pruimentijd: bekend van de uitspraak ‘tot in de pruimentijd’. Historisch gezien als een afspraak voor een nieuwe ontmoeting ‘volgend jaar, zelfde tijd’. Maar ik denk dat het onder ons meer gebruikt wordt met de betekenis van ‘misschien wel nooit’. De komkommertijd biedt me mooi de gelegenheid na te denken over iets dat waarschijnlijk in de pruimentijd zal gebeuren.

Lees meer >

(advertentie)

Beetje bedrieglijke kop, want dit gaat niet over verliefdheid. Hoewel … Nee het gaat om indringers. In de geschiedenisles op de lagere school moesten we opdreunen ‘400 jaar na Christus: Grote volksverhuizing, begint in het oosten.’ Bizar dat dit in onze tijd niet vreemd klinkt nu zoveel volken en mensen op drift zijn. In de 2e tot 5e eeuw ging het om Hunnen, Kelten, Slavische volken, Visigoten, Ostrogoten, en vooral Germanen. Ze verdreven het west-Romeinse rijk. Maar aan dat ‘begint in het oosten’ moest ik denken toen ik nadacht over een andere volksverhuizing, namelijk die van insecten en vergelijkbare levende organismen.

Want ga maar na, in een paar maand tijd stond de berichtgeving vol over de eikenprocessierups, de buxusmot, de tijgermug, de reuzenteek, het mediterane draaigatje (ook wel Dracula-mier genoemd), de Afrikaanse fruitmot, en vanmorgen lees ik over de schorskever, die weer vanuit Duitsland ons kan gaan bedreigen. Misschien is er als deze column verschijnt al weer een volgende engerd gesignaleerd, waarbij ik dan het liefst kies voor de pannenschraper, een klein beestje dat zich tegoed doet aan het mos op onze dakpannen. Ik weet niet of dat diertje bestaat, maar het zou wel handig zijn.

Als deze beestjes naar onze maatstaf schadelijk of hinderlijk zijn gaan we ze bestrijden. Dat varieert van bespuiten of wegzuigen tot gewoon het seizoen afwachten. Er zou - dacht ik - eigenlijk één slimme methode moeten zijn; zoals in die reclame ooit van een bepaalde stofzuiger ‘hij klopt en hij veegt en hij zuigt.’ Maar sinds deze week zit ik op een andere denklijn. Dat begon met een goed artikel over wespen. Als wespen zoetigheid vinden seinen ze dat door aan soortgenoten, en dan komen er dus meer. Je kunt dan bijvoorbeeld op afstand van je terrasje wat rottend fruit neerleggen, dat leidt mooi af. Oké. Maar misschien belangrijker: hou je gewoon rustig. Als je gaat meppen maak je ze agressief.

De oplossing ligt dus niet altijd in spuitbussen e.d., maar soms in ons gedrag. En kijk: dan ineens dat onderzoek in Exeter, zuidkust Cornwall, Engeland. Mensen klaagden over het steelgedrag van zilvermeeuwen. Je zit vredig een patatje-oorlog te eten (fish-n-chips mag ook) en ineens gaat de vogel in duikvlucht en neemt een deel van je lunch weg. Wat ontdekte nu de Universiteit? Dit: als je een meeuw aanstaart gaat die uiteindelijk in de meeste gevallen zonder voedsel weer weg. En als zo’n meeuw dan toch het lef heeft iets te pikken dan gaat dat gemiddeld 21 seconden langzamer dan bij een vogel die niet wordt aangekeken. Je kunt in die paar seconden dus rustig dooreten als je het dier maar blijft aanstaren. Wel met je rug tegen de muur gaan zitten, want je hebt geen ogen in je achterhoofd, en dan zou de meeuw daar alsnog kunnen toeslaan.

Dit is toch fantastisch nieuws! Wij mensen kunnen dus door ons gedrag greep krijgen op ongewenst gedrag van dieren die ons te na komen. Staren heeft daarbij invloed als het om meeuwen gaat. Wellicht ook bij gieren, maar die zijn hier nog niet. Dus ga ik als de buien weg zijn dat ook proberen bij de wespen die nogal eens onze tuin bezoeken. Nu ik erover nadenk klopt de uitkomst van het onderzoek eigenlijk ook precies bij mijn eigen ervaring, hoewel ik me daar tot nu toe nog niet van bewust was. Ik zit namelijk buiten regelmatig in de lucht te staren; en werkelijk: zelden laat zich hier een grote zilvermeeuw zien. Misschien moet ik dat ook nog eens uittesten met een zak patat in de hand.

Ton van Leijen (avanleijen@lijbrandt.nl)

facebook

De sociale media hebben ons grote voordelen gebracht. Als keerzijde kennen we natuurlijk  ook grote nadelen. Zoals in de bewuste beschadiging van mensen. En dan kan het kostbare  voorrecht van de grondwettelijke vrijheid van meningsuiting in deze media ook misbruikt worden, tot een soort afgod van de hoogstindividuele uitdrukking van meningen en sentimenten. Denk aan scheldpartijen, het verdraaien van de waarheid, en het aantasten van iemands goede naam. Behalve scheldteksten is er ook het ongewenst verspreiden van foto’s.

Lees meer >

Vakantieparadijzen lokken hun klanten met wervende teksten. Gericht op wat ze zelf bieden, en dan wijzen ze op de ruimte, het water, het groen, het animatieteam voor de kinderen, het goede restaurant en dergelijke. Maar veel meer wordt ingespeeld op de gevoelens van de vakantieganger, op wat wij nodig (zouden) hebben. Denk aan bekende slogans als ´er even tussenuit´, ´tot jezelf komen´, ‘de sleur doorbreken’, ‘kies voor alle comfort die je nodig hebt’ en ga maar door. Een vakantiepark in Engeland dat we bezochten had onder de eigen naam als trefwoorden vermeld escape, unwind, make memories.

Lees meer >

‘Er bestaan inderdaad ochtend- en avondmensen.’ Deze conclusie haal ik letterlijk uit een mediabericht over een nieuw onderzoek. Die uitkomst is om te beginnen al heel bemoedigend voor wie wel eens aan zijn of haar bestaan twijfelt. Maar er is meer interessants aan het licht gekomen. Er blijken namelijk ook ‘middagmensen’ en - let op - ‘dutjesmensen’ te bestaan:  baanbrekend nieuws! Dit maakt het mogelijk meer begrip voor elkaar te hebben. Maar het roept ook nieuwe risico’s op.

Lees meer >

De campagne ‘Doeslief’ is een reactie op asociaal gedrag. De grootste irritatie die we kennen ligt in de last die we ervaren in het gedrag van anderen. Bekende voorbeelden zijn het gescheld in de sociale media, het bumperkleven in het verkeer, het spugen naar medewerkers in het openbaar vervoer, maar ook pestgedrag, voordringen in de supermarkt en dergelijke. Vastgesteld is dat de mensen die dit doen soms niet door hebben dat ze de ander dwars zitten. Ze hebben dan niet in de gaten wat dit met een ander doet. Doeslief is dus een zinvolle aktie. Maar misschien ontbreekt er iets.

Lees meer >

DSC 0007bloem

Ja, dan zijn we toch weer Nederlander genoeg om van ons trotste nationale product zelf even te proeven. Ik heb het over de bollenvelden. Dus besloten we kort geleden om een route in Oostelijk Flevoland te rijden. Bij Elburg over de brug rechtdoor de polder in, bij de Oude Bosweg rechtsaf. In het begin viel het nogal tegen, we zagen dat er ook al het nodige  geoogst was. Maar na enige tijd kleurde de horizon bont van de vele tulpen. Droog weer, zon aan de hemel, heerlijke dag om te toeren. Naast tulpen was er nog iets te zien.

Lees meer >

Er zijn heel veel zaken of dingen die we goed kunnen noemen zolang mensen daarin maar niet doorslaan. Neem het begrip openbaarheid of transparantie. Op de klank af zullen de meesten van ons vinden dat dat positief is: helderheid, geen verborgen lettertjes of trucjes, zeg waar het op staat zodat je weet waar je aan toe bent. Zeker van groot belang bij bestuurders, politici, de bankwereld enz. Toch kan dit op allerlei manieren doorslaan. Als ongezonde nieuwsgierigheid gaat meespelen. Of als je de kromme opvatting hanteert dat iemand verplicht is bepaalde dingen over zichzelf te vertellen terwijl deze dat absoluut niet kwijt wil.

Lees meer >

Een paar weken terug keek ik naar de slotaflevering van de tv-serie Poirot. Hercule Poirot is bekend uit de boeken van de zeer succesvolle detectiveschrijfster Agatha Christie. Na Miss Marple haar bekendste personage, en beide creaties zijn ook verfilmd. Het speelt allemaal in de periode van grofweg rond de beide wereldoorlogen. De personages zijn tekenend voor de standsverhoudingen in die tijd. Het draait allemaal om het ontmaskeren van de slechterik. Maar in de laatste aflevering gebeurt er iets bizars.

Lees meer >

Het journaal vermeldde dat de Duitse tv de Nederlandse serie De Luizenmoeder heeft geïmporteerd. Het vraagt wel de nodige aanpassingen, want Duitsland is geen Nederland, en onze oosterburen hebben kennelijk een andere manier van kijken en waarderen. De Nederlandse programmamaker vertelde bijvoorbeeld dat vloeken (hij noemde het woord volledig) in Duitsland wel eens op wat meer afkeuring zou kunnen stuiten dan hier. Ach, met de tijd zou dat wel wennen, leek de inschatting.

Lees meer >

Het kon weer even: naar buiten, genieten van het mooie weer. Dat deden we dan ook meteen, mijn vrouw en ik sprongen (nou ja, sprongen) in de auto en reisden af. Een krantenrecensie over een mooie expositie lokte ons naar het noorden. Heerlijk dat Drentse landschap, de afwisseling van weiden, struiken, heide, bossen met het stralende blauw erboven, alles wekte verlangen naar lente en zomer en stemde ons vrolijk. Een hunebed was niet eens nodig.  

Lees meer >

De gele hesjesbeweging is op zijn retour, zo wordt geconcludeerd. De mensen zijn al dat protest en ongemak zo langzamerhand zat, en dat lijkt me een gezonde correctie. Het begon op het platteland van Frankrijk en verbreidde zich naar de steden. De groter wordende kloof tussen arm en rijk, tussen de ‘elite’ en het ‘gewone volk’ speelde een grote rol. Het plan van de Franse regering de benzineprijs te verhogen werd daar de bekende druppel. Het protest verbreedde zich en werd agressiever. En iedereen die waartegen dan ook maar bezwaar had mengde zich in de hesjesopstand. De fabrikanten van de hesjes floreerden.

Lees meer >

Onze mening over iets wordt gevormd door wat we om ons heen zien en door wat de media ons voorschotelen. Maar hoe betrouwbaar zijn die? En hoe representatief? We kenden al het verschijnsel nepnieuws: berichten die onjuiste informatie geven. Soms onbewust door slordigheid of slechte journalistiek. Of bewust om politiek of commercieel te beïnvloeden. Dan bestaat er nog pulpnieuws. Recent onderzoek laat zien dat een meerderheid van de mensen pulpmedia als grootste informatiebron gebruikt. Het aantal mensen dat zijn mening baseert op zuivere journalistiek en kwaliteitsmedia blijft daarbij achter. En dat is erg.

Lees meer >

Terwijl de Dikke van Dale blokkeerfries koos als woord van het jaar 2018, kwam het Genootschap Onze Taal met laadpaalklever. Iemand met een elektrische auto dus die de plek bij de oplaadpaal misbruikt om te parkeren. Lijstjes over van alles en nog wat zijn in, en speciale woorden zijn daarbinnen heel populair. Het laat trouwens ook iets over onze geschiedenis zien, want ooit was selfie het woord van het jaar, terwijl dat nu al helemaal is ingeburgerd en we er geen glimlach meer aan besteden.

Lees meer >

Sterven is een grens waarvan je zolang mogelijk weg wilt blijven. Terwijl we allemaal weten dat hier beneden het loslaten van het leven onze eindbestemming is. We worden gemiddeld steeds ouder, en alle gezondheidsprogramma’s en onlosmakelijk daarop gerichte reclame verkondigen krachtig het ideaalbeeld dat je langer kunt leven als je maar gezond eet, beweegt, enzovoorts. En dat is ook verantwoord, want het leven is een groot goed waarmee je verstandig moet omgaan. We zullen niet gauw zeggen dat wie sterft een streepje voor heeft. Maar er is wel iets anders wat ons kan raken.

Lees meer >

Er is een verhaal dat me aan het denken zet, elke keer als ik het weer tegenkom. Het maakt me nieuwsgierig. Intrigerend, dat is het goede woord. Het is een heel kort verhaaltje, in de kantlijn van een breder verhaal. Ik kan het in weinig worden vertellen. Het gaat over een stad die bedreigd wordt door een groot gevaar, een kwaad dat tot verwoesting kan leiden. Er bevindt zich in die stad een arme, maar wijze man die dat gevaar had kunnen afwenden. Maar ja, een onbeduidend man, daar wordt niet naar geluisterd; dus gaat de stad ten onder. Wijsheid verliest het hier van domheid.

Lees meer >

Je kent ze wel: je stelt een vraag, en ze komen helemaal los. Aan hun reactie lijkt geen einde te komen, zodat je soms spijt krijgt ook maar iets gevraagd te hebben. Het overkwam ons pas toen we in de late toegift van mooi nazomerweer gingen fietsen in Drenthe. Op een mooi knooppunt van fietspaden stopten we voor het nuttigen van een krentenbol, en namen vredig plaats op een bankje dat net door twee anderen werd verlaten. Kort daarna arriveerde er ook een ander fietsechtpaar. Ze namen plaats in het kleine overdekte hutje vlakbij ons bankje.

Lees meer >

Tevredenheid en geluk, twee begrippen die eenzelfde sfeer oproepen. Toch zullen veel mensen het verschil ertussen aanvoelen. Je kunt tevreden zijn na een heerlijke maaltijd of als je lekker in het zonnetje zit. Bij geluk denk je toch aan iets diepers, iets dat duurzamer is dan de tevredenheid op een moment. Het woordenboek geeft woorden als “een aangename toestand waarin je je aardse wensen en verlangens bevredigd ziet”. Je verheugt je over de zegeningen die je ten deel zijn gevallen. Geluk: hangt het er maar net vanaf waar je wiegje heeft gestaan? Dat is wel een zware factor. Maar je kunt  ook heel anders over tevredenheid en geluk gaan denken als je je bestaan vergelijkt met dat van anderen, dichtbij, of heel ver weg.

Zo kwam ik op deze  mijmeringen na het lezen van een reisverslag over de open vlaktes in Mongolië. Een enorm land, ingeklemd tussen Siberië en China. Het heeft 2,5 miljoen inwoners. Hoofdgodsdienst is het Tibetaans boeddhisme. De meeste bewoners zijn nomaden. Ze leven in vilten tenten met een houten frame, en houden schapen, geiten, jaks, kamelen, runderen en paarden. Er zijn in het buitengebied geen verharde wegen. Ver van ons bed, letterlijk en figuurlijk. Over het algemeen beschikt men daar niet over electriciteit en auto’s. Het land heeft een alfabethiseringsgraad van bijna 90 procent. De inwoners zijn goed geïnformeerd, maar buiten de steden is hun manier van leven nog grotendeels hetzelfde als duizend jaar geleden. Het heeft een democratische regeringsvorm; eenvijfde van de bewoners leeft onder de armoedegrens.

Lees meer >