rem1

Opmerkelijke ontdekking leidt tot boek en tentoonstelling

KAMPEN  -  Als toetje op het Rembrandtjaar voegt kunstenaar Jan van Driel een paragraaf toe aan alles wat er al geschreven is over Rembrandts zelfportretten: zijn oren.
Stedelijk Museum Kampen geeft met de tentoonstelling ‘Oog voor het oor’ een hernieuwde kijk op de portretkunst van Rembrandt en zijn hedendaagse collega’s. Welke rol hebben kunstenaars het oor in het (zelf)portret toebedeeld en hoe interpreteren we het begrip schoonheid?

Van jongs af aan geïnspireerd door de grote meesters, zoals Rembrandt, Frans Hals en Vermeer toetst Jan van Driel (Amsterdam, 1951) zich regelmatig aan hun werk en staat hij stevig in de traditie van de Hollandse schilderkunst. Op zoek naar de geheimen van de oude meesters maakt Van Driel honderden zelfportretten, waarbij hij zijn eigen afstaande oren nietsverhullend in beeld brengt. Op een dag valt hem iets op aan de zelfportretten van Rembrandt.

De broer van Jan, Daan van Driel vertelt: ‘Jan had flaporen en ik dacht eigenlijk dat hij ook zelf dacht dat dat heel gewoon was. Vanaf zijn academietijd schilderde hij regelmatig zichzelf. Dat Jan met z’n oren zat, besefte ik op de dag dat hij over Rembrandt begon, over de oren van Rembrandt… ‘

‘Je gaat het pas zien als je het door hebt’
Na intensieve bestudering van Rembrandts zelfportretten ontdekt Jan van Driel dat Rembrandt net als hijzelf afstaande oren had. Hij ziet het als een opsteker dat ook Rembrandt tot de ‘flaporigen’ behoorde. Zijn ontdekking is opmerkelijk, omdat er in de vakliteratuur veel is geschreven over Rembrandt en zijn zelfportretten, maar bijna niets over zijn oren.

Jan gaat vervolgens met Daan op ontdekkingsreis naar musea in binnen- en buitenland en doet uitvoerig bronnenonderzoek met betrekking tot de oren van Rembrandt. Het resultaat van zijn bevindingen is te zien in de tentoonstelling en te lezen in het rijk geïllustreerde boek ‘De oren van Rembrandt, oog voor het oor in de portretkunst’ door Wim van der Beek dat deze maand verschenen is.

20 Originele Rembrandt etsen
Naast de zelfportretten van Jan Van Driel zijn twintig originele etsen op de tentoonstelling te zien uit de collectie ‘Rembrandt in zwart-wit’, met expressieve (zelf)portretten, waarin de zintuigen een rol spelen, oren prominent onder hoeden en mutsen uitsteken of het luisteren één van de thema’s is.

Onder de loep
De focus van Jan van Driel op het oor biedt ook óns de gelegenheid de portretkunst met andere ogen te bekijken en de oren eens onder te loep te nemen. Hoe gaan andere kunstenaars om met het minst bekeken onderdeel van het gezicht en welk aspect laten zij zien van zichzelf of van de geportretteerde? Hoe interpreteren zij het begrip schoonheid en verschilt dat van het beeld dat wij doorgaans van schoonheid hebben?

In ruim veertig (zelf)portretten van Annemarie Busschers (1970), Caitlin Sas (1989), Dennis Møgelgaard (1959), Herman Tjepkema (1955), Kenne Grégoire (1951), Koos van Keulen (1940), Philip Akkerman (1957), Pieter Pander (1962), Suzan Schuttelaar (1974) en Willem den Ouden (1928) heeft het oor een opvallende rol.

rem2

Onderdeel van identiteit
Dat afstaande oren een belasting kunnen vormen ondervond ook fotografe Caitlin Sas. In haar jeugd onderging ze een flapoorcorrectie, wat de stress van het ‘anders zijn’ bij haar wegnam. In de loop der jaren is ze dat anders gaan zien. Haar afstaande oren waren ook een onderdeel van haar identiteit. 
Ze mist nu iets unieks, vindt ze zelf. In haar fotoserie ‘De 8e schoonheid’ die ze van kinderen en jongeren met flaporen maakt, voegt ze aan de zeven schoonheden de flapoor toe.
In de huidige selfiecultuur daarentegen is een perfect uiterlijk belangrijker dan ooit. Het zelfbeeld van jongeren wordt vaak negatief beïnvloed door social media en influencers die de norm stellen. Caitlin Sas wil mensen graag anders laten kijken en de schoonheid van de imperfectie laten zien.

Ook kunstenaar Annemarie Busschers ‘probeert het op te nemen voor alle realistische, unieke mensen die, helaas, veel moeite doen om er allemaal hetzelfde uit te zien.’ Zij vindt de realiteit interessanter dan het geïdealiseerde beeld en verzet zich tegen de maatschappelijke drang naar perfectie en symmetrie.

Voor veel kunstenaars is schoonheid geen doel op zich. Zij houden zich liever bezig met het schilderproces. Mooi of lelijk is daarbij niet interessant en bovendien een rekbaar begrip. Plastisch chirurg Marieke van Wijk stelt: ‘Het onderscheid tussen de twee uitersten, (schoonheid en lelijkheid) is vaak flinterdun. Een mooie weergave van het lelijke kan er aantrekkelijker uitzien dan een slechte weergave van schoonheid.’


De expositie ‘Oog voor het Oor. De Oren van Rembrandt door de ogen van Jan van Driel’ is te zien in beide locaties van Stedelijk Museum Kampen tot en met 24 januari 2021. Bezoekers dienen vooraf via stedelijkmusuemkampen.nl te reserveren.
Openingstijden: donderdag tot en met zaterdag 13.00 tot 17.00 uur.
Locaties: Oudestraat 133 en IJsselkade 33 (Voormalige Synagoge) te Kampen.

Boek
Het boek ‘Oog voor het oor, De oren van Rembrandt door de ogen van Jan van Driel’, auteur Wim van der Beek, uitgave Stichting Oren van Rembrandt, is verkrijgbaar bij (online) boekhandels en in de museumwinkel van Stedelijk Museum Kampen. Prijs € 24,95. ISBN 978 94 6262 226 5.

 

Om een reactie te geven moet u ingelogd zijn op deze website.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment' target='_blank'>CComment